Met name sinds de oprichting van de staat Israël wordt vaak de term “Vervangingstheologie” gebezigd. Deze vervangingstheologie zou de oorzaak zijn van veel antisemitisme wereldwijd, de kerk heeft zogezegd Israël vervangen, met alle Jodenvervolging van dien. De vraag die bij mij steeds vaker naar voren komt is of deze veronderstelling wel hout snijdt. Is er één op één vast te stellen dat deze twee zaken oorzakelijk aan elkaar verbonden zijn. Binnen heel veel christelijk onderwijs gaat men uit van deze stelling, maar klopt dit wel? Ik weet van mijn grootouders dat zij heilig geloofden in deze vervangingstheologie, echter waren ze tijdens de tweede wereldoorlog wel bereid om Joodse kinderen onderdak te verlenen met alle risico’s van dien. Mijn grootouders zijn daarvoor ook geëerd met een vermelding bij het Israëlische holocaust monument Yad Vashem. Voor mijn grootouders was de vervangingstheologie dus kennelijk geen reden om niet hun nek uit te steken om Joden te helpen
De vraag die eigenlijk gesteld moet worden is of de vervangingstheologie nu al of niet bijbels is. In de bijbel wordt heel vaak vervangen. Ik geef even een lijstje van zaken in het boek Genesis waarbij sprake lijkt te zijn van vervanging, in dit geval gekoppeld aan het eerstgeboorterecht:
– Izaäk vervangt Ismael (Genesis 21:12)
– Jakob vervangt Ezau en wordt Israël (Genesis 25:23)
– Jozef vervangt Ruben (Genesis 49:26)
– Efraïm vervangt Manasse (Genesis 48:17-20)
Er worden hier vier opeenvolgende generaties genoemd, waarbij het eerstgeboorterecht over ging van de oudste naar een jongere. Ook nadat Israël uit Egypte is geleid vinden we een vergelijkbaar fenomeen, namelijk dat God de Levieten kiest in plaats van de eerstgeboren zonen. Even de teksten:
De HERE sprak tot Mozes: Heilig Mij alle eerstgeborenen, die onder de Israëlieten het eerst uit een moederschoot voortkomen, zowel van mens als van dier; zij zijn mijn eigendom.
(Exodus 13:1-2)
En de HERE sprak tot Mozes: Zie, Ik zelf neem uit de Israëlieten de Levieten in plaats van alle eerstgeborenen der Israëlieten, die het eerst uit de moederschoot voortkomen, opdat de Levieten mijn eigendom zijn, want alle eerstgeborenen zijn mijn eigendom. Ten dage, dat Ik alle eerstgeborenen in het land Egypte sloeg, heiligde Ik Mij alle eerstgeborenen in Israël, zowel van mens als van dier; zij zijn mijn eigendom; Ik ben de HERE.
(Numeri 3:11-13)
In Exodus 19:4-6 belooft God dat Israël een koninkrijk van priesters zou zijn, als zij zouden luisteren naar de stem van de HERE en zich zouden houden aan het verbond. Al in Exodus 31 vinden we de affaire met het gouden kalf, we zijn dan nog geen 40 dagen verwijderd van de verbondsluiting, Israël faalt, alleen de Levieten blijken trouw te blijven aan de HERE. Ik ga ervan uit dat de affaire met het gouden kalf de gegeven belofte in Exodus 19 teniet gedaan heeft en dat het noodzakelijk werd dat er een andere groep in plaats van de eerstgeborenen naar voren werd geschoven. In plaats van het feit dat Israël een priester zou zijn voor de volken, hadden zij zelf een priester nodig. Het oudtestamentische Aäronitische priesterschap werd ingesteld ten behoeve van het falende volk. Als de Israëlieten hier niet naar hadden geluisterd waren er doden gevallen (Zie hiervoor Numeri 8:14-19).
Jezus, in het nieuwe testament, legt in deze ook een aantal zaken uit, met name in de gelijkenis van de pachters van de wijngaard in Mattheus 21:33-46 spreekt Jezus zich uit over Joodse leiders van die tijd:
Daarom, Ik zeg u, dat het Koninkrijk Gods van u zal weggenomen worden en het zal gegeven worden aan een volk, dat de vruchten daarvan opbrengt.
(Mattheus 21:43)
Vanwege het ongeloof van de Joodse leiders wordt het koninkrijk van God weggenomen van de Joodse leiders en in de hand gelegd van de gemeente van Jezus Christus, dat andere volk dat vrucht zal opbrengen.
In het nieuwe testament krijgt de gemeente beloften mee die oorspronkelijk gegeven zijn aan Israël:
Gij echter zijt een uitverkoren geslacht, een koninklijk priesterschap, een heilige natie, een volk (Gode) ten eigendom, om de grote daden te verkondigen van Hem, die u uit de duisternis geroepen heeft tot zijn wonderbaar licht: u, eens niet zijn volk, nu echter Gods volk, eens zonder ontferming, nu in zijn ontferming aangenomen.
(1 Petrus 2:9-10)
En toen het de boekrol nam, wierpen de vier dieren en de vierentwintig oudsten zich voor het Lam neder, hebbende elk een citer en gouden schalen, vol reukwerk; dit zijn de gebeden der heiligen. En zij zongen een nieuw gezang, zeggende:
Gij zijt waardig de boekrol te nemen en haar zegels te openen; want Gij zijt geslacht en Gij hebt (hen) voor God gekocht met uw bloed, uit elke stam en taal en volk en natie; en Gij hebt hen voor onze God gemaakt tot een koninkrijk en tot priesters, en zij zullen als koningen heersen op de aarde
(Openbaring 5:8-10)
Het koninklijke priesterschap, wat in Exodus 19 aangeboden wordt aan het volk Israël is hier gegeven aan de gemeente.
Maar het allerbelangrijkste hebben we nog steeds niet onder ogen gezien en dat is het evangelie zelf.
Hem (Jezus), die geen zonde gekend heeft, heeft Hij voor ons tot zonde gemaakt, opdat wij zouden worden gerechtigheid Gods in Hem.
(2 Korintiërs 5:21)
Wij, die de dood verdient hadden vanwege de zonde, worden verzoend met God doordat Jezus onze plaats in nam en voor ons tot zonde gemaakt wordt, zodat wij de gerechtigheid van God zouden worden in Hem. Als dat geen vervanging is. Hieronder is bijvoorbeeld één van de vroegste christelijke apologetische teksten die we hebben, namelijk de Brief van Mathetes aan Diognetus, gedateerd ergens in de tweede eeuw:
“O zoete ruil! O ondoorgrondelijke daad! O voordelen die alle verwachtingen overtreffen! Dat de goddeloosheid van velen in één enkele Rechtvaardige zou moeten worden verborgen, en dat de gerechtigheid van Eén vele overtreders zou moeten rechtvaardigen!”
Zonder vervanging is er geen evangelie van Jezus Christus.
Velen binnen de hedendaagse kerken lijken te buigen voor de intimidatie van hen die het beschuldigende vingertje omhoog houden als het gaat om de door hen zo genoemde “vervangingstheologie” en lijken zich onderdruk van aangepraat antisemitisme te voegen naar het idee dat het huidige Israël nog steeds Gods volk is en zij lijken daarmee, terwijl zij Israël naar voren schuiven, Jezus Christus naar het tweede plan te verschuiven en op die manier het evangelie en het nieuwe verbond geweld aan te doen.
Ik sluit af met een tekst uit de brief aan de Hebreeën, geschreven aan de Joodse gelovigen in de tijd van de apostelen en let daarbij vooral op het woordje ALLEEN
Laat ons oog daarbij (alleen) gericht zijn op Jezus, de leidsman en voleinder des geloofs, die, om de vreugde, welke vóór Hem lag, het kruis op Zich genomen heeft, de schande niet achtende, en gezeten is ter rechterzijde van de troon Gods. Vestigt uw aandacht dan op Hem, die zulk een tegenspraak van de zondaren tegen Zich heeft verdragen, opdat gij niet door matheid van ziel verslapt.
(Hebreeën 12:2-3)
Het gaat alleen om Jezus Christus, Hij is de ultieme vervulling van alle Bijbelse beloften. Hij is de plaatsvervanger voor ons en ook voor het huidige Jodendom, laat ons oog dan ook uitsluitend op Hem gericht zijn.
Voor meer studie verwijs ik naar mijn artikel over Israël op deze website en naar mijn YouTube kanaal “Bayith-El” waar een hele afspeellijst is te vinden met onderwijs over Israël.
