Uitgangspunten voor studie
16Heel de Schrift is door God ingegeven en is nuttig om daarmee te onderwijzen, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de rechtvaardigheid, 17opdat de mens die God toebehoort, volmaakt zou zijn, tot elk goed werk volkomen toegerust.
(2 Timotheüs 3:16-17)
Deze tekst fungeert voor mij als basis voor het lezen en begrijpen van de tekst van de bijbel. De hele schrift, namelijk de 66 boeken, zowel oud als nieuw testament vormt voor mij één samenhangend geheel, dat betekent niet dat er geen gradatieverschil zou kunnen zijn, verderop in dit artikel kom ik daar nog op terug, maar stukken uit de bijbel bewust buiten beschouwing laten is niet de juiste benadering.
De aangegeven tekst geeft ons vier kenmerkende aspecten die van nut zijn voor het op de juiste wijze omgaan met de tekst:
1. Onderwijzen
Dit betekent uitleg geven over hoe iets in elkaar steekt. Dit heeft niet alleen betrekking op het verhaal zoals het ons verteld wordt en de weergegeven feiten, maar ook wat de samenhang van al die verschillende aspecten is.
2. Weerleggen
Dit is het ontmaskeren van leugens die ons worden voorgehouden, we moeten dat wat ons zogenaamd aangeboden wordt als waarheid, toetsen aan de bijbel.
3. Verbeteren
Dit is een manier om voor onszelf in de spiegel te kijken en deze te vergelijken met de norm die de bijbel ons aanreikt, om op die manier de nodige aanpassingen te kunnen doen.
4. Opvoeden
Dit heeft te maken met onze groei naar volwassenheid. Elke vorm van leven wordt gekenmerkt door groei, daar waar de groei stagneert sterft het leven een zachte dood.
19En wij achten het profetische woord (daarom) des te vaster, en gij doet wèl, er acht op te geven als op een lamp, die schijnt in een duistere plaats, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw harten. 20Dit moet gij vooral weten, dat geen profetie der Schrift een eigenmachtige uitlegging toelaat; 21want nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar, door de heilige Geest gedreven, hebben mensen van Godswege gesproken.
(2 Petrus 1:19-21)
De schrift is door God gegeven, God heeft mensen met gezag geïnspireerd om dingen onder woorden te brengen. Het is dus van het grootste belang dat we de tekst dan ook als zodanig met respect behandelen. Van belang is het om te begrijpen dat elk woord op zijn juiste waarde wordt geschat. Als we daarentegen het heilige respect kwijt zijn dan kan het gebeuren dat onze eigen dingen, zoals verlangens en traditie ingelezen worden in de tekst en dat we op die manier de tekst bij wijze van spreken laten buikspreken.
Oud versus Nieuw
Hoe moet ik de Bijbeltekst wegen, en wat is leidend. Ik kom vaak de uitspraak tegen dat in de tijd van de apostelen de bijbel alleen bestond uit het oude testament, en dat dat derhalve leidend zou moeten zijn. De vraag waar ik lang mee geknokt heb is of dat wel waar is, ik ben door de jaren heen tot de conclusie gekomen dat het nieuwe testament het oude uitlegt en dus als leidend moet worden beschouwd
28Ik zeg u, onder hen, die uit vrouwen geboren zijn, is niemand groter dan Johannes, maar de kleinste in het Koninkrijk Gods is groter dan hij.
(Lucas 7:28)
Dit gaat over Johannes de Doper die door Jezus wordt aangemerkt als de grootste profeet van allemaal, je zou kunnen zeggen dat hij zelfs groter is dan Mozes en Elia, wat duidelijk is dat het tijdgewricht waarin Johannes optrad wel een heel bijzonder tijdgewricht is en dat dat hetgene is wat hem tot grootste maakt. Wat van belang is in deze is dat we zien dat zelfs deze grootste aller profeten zich niet kan meten met zelfs de kleinste in het Koninkrijk, Johannes mocht de komst van het Koninkrijk aankondigen maar maakte er zelf geen deel van uit. Jezus zelf, maar ook zijn apostelen zijn wel deel van het Koninkrijk en kunnen dus met veel meer gezag spreken dan de profeten.
29De verborgen dingen zijn voor de HERE, onze God, maar de geopenbaarde zijn voor ons en onze kinderen voor altijd, opdat wij al de woorden dezer wet volbrengen.
(Deuteronomium 29:29)
Op het eind van zijn leven geeft Mozes aan dat naast de geopenbaarde wet er ook zaken verborgen zijn gehouden die voor het volk Israël op dat moment nog niet relevant waren, zij hadden in eerste instantie genoeg aan de wet. Te denken dat je met de wet alles hebt gekregen lijkt mij dan ook overdreven. Binnen veel kringen tegenwoordig vindt men dat de wet gezien moet worden als het fundament en dat de rest van de bijbel daarop voortborduurt en dat het nieuwe testament slechts een kleine aanvulling is dat strikt genomen niet eens nodig zou zijn, daarmee doe je deze uitspaak van Mozes tekort. In het nieuwe testament is het met name Paulus die zaken onderwijst die onbekend waren gebleven tot de komst van Jezus en pas daarna geopenbaard werden.
25Hem nu, die bij machte is u te versterken – naar mijn evangelie en de prediking van Jezus Christus, naar de openbaring van het geheimenis, eeuwenlang verzwegen, 26maar thans geopenbaard en door profetische schriften volgens bevel van de eeuwige God tot bewerking van gehoorzaamheid des geloofs bekendgemaakt onder alle volken…
(Romeinen 16:25-26)
In deze tekst geeft Paulus aan dat in de verkondiging van het evangelie zaken geopenbaard zijn die voorheen onbekend waren. Paulus gebruikt hiervoor het woord ‘geheimenis’, dit woord vind je dan ook op verschillende plaatsten terug in zijn onderwijs, even een paar voorbeelden:
7maar wat wij spreken, als een geheimenis, is de verborgen wijsheid Gods, die God (reeds) van eeuwigheid voorbeschikt heeft tot onze heerlijkheid.
(1 Korinthiërs 2:7)
26het geheimenis, dat eeuwen en geslachten lang verborgen is geweest, maar thans geopenbaard aan zijn heiligen.
(Kolossenzen 1:26)
Te veronderstellen dat je met het oude testament in principe alles hebt wat je nodig hebt is op basis van dit gegeven dan ook onjuist. Het feit dat in eerste instantie nog niet alles geopenbaard is heeft ook een strategische reden.
8En geen van de beheersers dezer eeuw heeft van haar geweten, want indien zij van haar geweten hadden, zouden zij de Here der heerlijkheid niet gekruisigd hebben.
(1 Korinthiërs 2:8)
Zaken waren kennelijk niet alleen verborgen voor het volk Israël, maar kennelijk ook onbekend in de geestelijke wereld. De duivel heeft door Jezus te kruisigen zichzelf in de voet geschoten, de dood van Jezus aan het kruis hield zijn ondergang in.
Schaduw
Paulus geeft met de term schaduw aan dat er een groot verschil is tussen wat geopenbaard is in het oude testament en wat ons gegeven is in het nieuwe testament
16Laat dan niemand u blijven oordelen inzake eten en drinken of op het stuk van een feestdag, nieuwe maan of sabbat, 17dingen, die slechts een schaduw zijn van hetgeen komen moest, terwijl de werkelijkheid (HSV: lichaam) van Christus is.
(Kolossenzen 2:16-17)
Al de door Paulus genoemde zaken hebben betrekking op de wet en de ceremoniën rondom de tempeldienst, die hij vergelijkt met een schaduw, ik heb even een paar plaatjes bijgevoegd.
Zoals te zien is op het plaatje is een schaduw niet meer dan een soort silhouet, je kunt er wel zaken uit afleiden, maar het gaat niet verder dan het achterlaten van een indruk. Door het woord schaduw te gebruiken geeft Paulus aan dat de werkelijkheid waar wij deel aan hebben gekregen in Christus, groter is. Aan de hand van de wet en de tempeldienst is wel een indruk te krijgen hoe het er straks uit zal zien, maar de werkelijkheid zelf wordt pas duidelijk met de komst van Christus. Nog even een paar teksten uit de brief aan de Hebreeën waar Paulus ook ingaat op ditzelfde fenomeen:
5Dezen (de priesters) verrichten slechts dienst bij een afbeelding en schaduw van het hemelse, blijkens de godsspraak, die Mozes ontving, toen hij de tabernakel zou gereedmaken. Zie toe, zegt Hij immers, dat gij alles maakt naar het voorbeeld, dat u getoond werd op de berg.
(Hebreeën 8:5)
1Want daar de wet slechts een schaduw heeft der toekomstige goederen, niet de gestalte dier dingen zelf, is zij nimmer in staat ieder jaar met dezelfde offeranden, die onafgebroken gebracht worden, degenen, die toetreden, te volmaken.
(Hebreeën 10:1)
De realiteit waar Paulus over spreekt is geestelijk of hemels, binnen onze aardse werkelijkheid is dit niet volledig weer te geven, het volk Israël in het oude testament moest het doen met een indruk aan de hand waarvan zij iets konden zien, maar de rest kon pas zichtbaar worden bij de komst van Jezus, die de brenger is van het hemelse Koninkrijk waarin Hij zelf de tabernakel of tempel is.
Jezus
Na zijn opstanding is het Jezus zelf die begint met het uitleggen van zaken die weliswaar in de bijbel staan maar die als zodanig nog niet volledig begrepen waren. De eerste situatie is de ontmoeting die twee van zijn discipelen met Hem hadden bij hun reis naar Emmaus
25En Hij zeide tot hen: O onverstandigen en tragen van hart, dat gij niet gelooft alles wat de profeten gesproken hebben! 26Moest de Christus dit niet lijden om in zijn heerlijkheid in te gaan? 27En Hij begon bij Mozes en bij al de profeten en legde hun uit, wat in al de Schriften op Hem betrekking had.
(Lucas 24:25-27)
Jezus legt hun persoonlijk de schriften uit die betrekking hebben op Hem. Iets later in de tijd, vlak voordat Hij opvaart naar de hemel, heeft hij een laatste ontmoeting met de hele groep discipelen.
44Hij zeide tot hen: Dit zijn mijn woorden, die Ik tot u sprak, toen Ik nog bij u was, dat alles wat over Mij geschreven staat in de wet van Mozes en de profeten en de psalmen moet vervuld worden. 45Toen opende Hij hun verstand, zodat zij de Schriften begrepen. 46En Hij zeide tot hen: Aldus staat er geschreven, dat de Christus moest lijden en ten derden dage opstaan uit de doden, 47en dat in zijn naam moest gepredikt worden bekering tot vergeving der zonden aan alle volken, te beginnen bij Jeruzalem.
(Lucas 24:44-47)
Deze groep mensen waren de hele tijd dat Jezus publiekelijk opgetreden was bij Hem geweest, toch hadden zij het ook nodig dat Jezus hun verstand opende om hen in staat te stellen de schriften te begrijpen.
Openbaring van de Geest
12Nog veel heb Ik u te zeggen, maar gij kunt het thans niet dragen; 13doch wanneer Hij komt, de Geest der waarheid, zal Hij u de weg wijzen tot de volle waarheid; want Hij zal niet uit Zichzelf spreken, maar al wat Hij hoort, zal Hij spreken en de toekomst zal Hij u verkondigen. 14Hij zal Mij verheerlijken, want Hij zal het uit het mijne nemen en het u verkondigen. 15Al wat de Vader heeft, is het mijne; daarom zeide Ik: Hij neemt uit het mijne en zal het u verkondigen.
(Johannes 16:12-15)
In dit laatste stuk onderwijs wat de discipelen mee krijgen voordat Jezus de weg gaat van het kruis, geeft Jezus aan dat om zaken goed te begrijpen zij de Geest der Waarheid nodig hebben, dat betekent ook voor ons dat de bijbel zonder de openbaring van de Geest een gesloten boek blijft, dit geldt ook voor het volk Israël bij het lezen van het oude testament.
14Maar hun gedachten werden verhard, want tot heden toe blijft dezelfde bedekking over de voorlezing van het oude verbond zonder weggenomen te worden, omdat zij slechts in Christus verdwijnt. 15Ja, tot heden toe ligt, telkens wanneer Mozes voorgelezen wordt, een bedekking over hun hart, 16maar telkens wanneer iemand zich tot de Here bekeerd heeft, wordt de bedekking weggenomen. 17De Here nu is de Geest; en waar de Geest des Heren is, is vrijheid. 18En wij allen, die met een aangezicht, waarop geen bedekking meer is, de heerlijkheid des Heren weerspiegelen, veranderen naar hetzelfde beeld van heerlijkheid tot heerlijkheid, immers door de Here, die Geest is.
(2 Korintiërs 3:14-18)
De meerderheid van de Joden destijds hebben Jezus niet aanvaard, daardoor is er een bedekking komen te liggen over de wet en de profeten, pas als zij terugkomen op hun afwijzing van Jezus, zullen de schriften voor hun weer open gaan. Dit geldt natuurlijk niet alleen voor hen, maar ook voor ons, als wij ons niet werkelijk voegen onder de heerschappij van Jezus, zal er ook bij ons een sluier komen te liggen over de bijbel, we moeten Jezus ontvangen met een open hart.
Het hoe en wat
160Heel uw woord is de waarheid…
(Psalm 119:160a)
Voor een goed verstaan van de bijbel moeten we de bijbel lezen in zijn geheel, we kunnen niet volstaan met hier en daar een tekst of een klein gedeelte.
TEXT – CONTEXT – COTEXT = PRETEXT
Een kleine woordspeling die we kunnen maken in het Engels, als wij de tekst lezen en interpreteren zonder te kijken naar de context en de cotext dan ontstaat er een pretext een soort smoesje waarmee je om de tekst heen kunt komen.
Context: tekstuele omgeving
– Vers of zinsverband
– Hoofdstuk
– Heel boek of brief
– Heel testament
– Bijbel als geheel
– Tijd en omstandigheden
Cotext: andere teksten en gedeelten die hetzelfde onderwerp behandelen
Pretext: excuus of smoesje
Het is erg belangrijk om te begrijpen dat de tekst in harmonie moet worden gelezen en uitgelegd met de context en in harmonie moet zijn met andere gedeelten die hetzelfde onderwerp behandelen.
Type tekst
In de bijbel komen we verschillende soorten of typen tekst tegen die wel van elkaar onderscheiden moeten worden om te voorkomen dat we met de bijbel uit de bocht vliegen:
Proza, ofwel beschrijvende tekst
– deze tekst dient letterkijk gelezen te worden
Metaforisch, ofwel vergelijkend
– Deze tekst is bedoeld om aan de hand van een vergelijking iets duidelijk te maken
Apocalyptisch, ofwel beeldend
– De tekst schildert een plaatje aan de hand waarvan we een indruk kunnen krijgen
– De geestelijke werkelijkheid weergeven in fysieke termen of beelden
Het is erg belangrijk dat we deze verschillende soorten tekst wel uit elkaar houden om te voorkomen dat we dingen verkeerd gaan begrijpen. Een groot deel van de tekst is gewoon beschrijvend en dient gewoon gelezen te worden zoals het er staat. In de evangeliën bedient Jezus zich van gelijkenissen, als je daar te letterlijk mee omgaat loop je het risico dat je dingen in de tekst gaat lezen die niet bedoeld zijn, trouwens ook op andere plaatsen in de bijbel kom je gelijkenissen tegen. Als laatste wil ik wijzen op het feit dat de bijbel zich bedient van een soort plaatjes waarmee iets duidelijk te maken is. Met name de profetieën van Ezechiël en Daniël in het oude testament en natuurlijk het grootste deel van de Openbaring aan Johannes bedient zich van deze stijl. Omdat de geestelijke werkelijkheid voor ons met onze zintuigen niet waar te nemen is geeft deze stijl ons in fysieke beelden een indruk van de geestelijke werkelijkheid. Het moge duidelijk zijn dat we met een letterlijke uitleg dan uit de bocht vliegen.
Tot slot
Tot slot nog een tekst die voor mij een soort eyeopener was:
1Mijn eerste boek heb ik gemaakt, Teofilus, over al wat Jezus begonnen is te doen en te leren, 2tot de dag dat Hij werd opgenomen
(Handelingen 1:1-2a)
Binnen de Joodse traditie wordt er op gewezen dat de Thora zou bestaan uit 613 wetten. Deze benadering bergt het risico in zich dat we wel de regels zien maar niet het historische spreken en handelen van God. De bijbel beschrijft ons dan ook drie dingen:
– Wie God of Jezus is
– Wat Hij gedaan heeft
– Wat Hij gezegd heeft
Alle drie aspecten zijn van belang en dienen met elkaar in harmonie te zijn.
Met dit verhaal heb ik even duidelijk willen maken hoe ik denk dat we met de tekst van de bijbel dienen om te gaan, deze manier van kijken zul je dan ook terug vinden op deze site en op andere uitgaven die van mijn hand zijn.
